Top 7 điều cần biết về cây xanh văn phòng

Chúng tôi gặp cảnh này khá thường xuyên khi tư vấn cho anh chị ở TP.HCM. Văn phòng mua cả chục chậu về, rồi vài tháng sau chỉ còn vài chậu khô khốc. Nhìn lại thì phần lớn không phải lỗi của cây. Thường là chọn sai chỗ hoặc chăm sai cách. Bài này gom lại bảy điều mà bên tôi thấy quan trọng nhất, kể theo kinh nghiệm thực tế để anh chị tự quyết định cho văn phòng của mình.

Cây xanh văn phòng có thực sự cần thiết không?

Câu trả lời ngắn là có. Nhưng chúng tôi không muốn anh chị kỳ vọng vào phép màu. Cây làm không gian làm việc dễ chịu hơn, đó là cảm nhận thật của nhiều người trong đội ngũ mỗi khi làm việc gần cây. Tuy vậy, chúng tôi chưa có số liệu đo lường đủ chắc để khẳng định cây giảm căng thẳng được bao nhiêu phần trăm. Anh chị đừng xem đó là lời hứa.

Điều đáng nói hơn là vì sao nhiều nơi trồng xong rồi bỏ mặc. Thường không ai được giao trách nhiệm chăm sóc, hoặc cây được chọn không hợp với ánh sáng thật trong phòng. Khi cây chết, đừng vội trách cây. Nguyên nhân gần như luôn nằm ở khâu chọn và khâu chăm.

Vì vậy, trước khi mua, hãy tự hỏi loại cây này có hợp với ánh sáng và diện tích văn phòng không. Sáu điều còn lại sẽ giúp anh chị trả lời câu hỏi đó.

Hiểu đúng ánh sáng trong văn phòng trước khi chọn cây

Ánh sáng là yếu tố quyết định cây sống hay chết. Cây cần ánh sáng để tự nuôi mình, giống như người cần ăn. Trong một văn phòng thường có ba loại sáng khác nhau. Ánh sáng trực tiếp là nắng chiếu thẳng qua cửa sổ, mạnh và đủ cho đa số loài. Ánh sáng gián tiếp là ánh đã bị tường hoặc rèm lọc bớt, khá phổ biến ở phòng nằm sâu bên trong. Cuối cùng là đèn huỳnh quang trên trần. Loại này yếu hơn nắng nhiều, nhưng suốt ngày đều có mặt.

Nhiều văn phòng ở TP.HCM chỉ có đèn trần. Một chậu đặt cách cửa sổ vài mét vẫn có thể sống khỏe. Chậu đặt sâu trong góc thì thường không trụ quá vài tuần. Đừng chọn cây theo cảm tính lúc đi chợ hoa. Hãy đứng đúng vị trí định đặt và nhìn xem chỗ đó sáng đến đâu.

Bên tôi hay gợi ý nhóm cây theo mức sáng:

• Gần cửa sổ: cây kim tiền và một số loại lá nhỏ là lựa chọn ổn.
• Bóng vừa phải: lưỡi hổ và trầu bà thường chịu tốt.
• Góc tối nhất: cây thiết mộc lan và cây ngũ gia bì đáng cân nhắc vì chịu bóng khá giỏi.

Cần nói rõ, không có con số lux chuẩn nào áp dụng cho mọi văn phòng. Cách đơn giản nhất là quan sát một đến hai tuần. Ghi lại chỗ nào có nắng buổi sáng, chỗ nào tối nhất trong ngày, rồi mới quyết định đặt cây ở đâu.

Chọn cây theo diện tích và mật độ người làm việc

Không phải khu nào trong văn phòng cũng cần cùng một loại cây. Bàn làm việc cá nhân cần cây nhỏ, chậu gọn để không chiếm chỗ laptop và tài liệu. Khu tiếp khách cần cây lớn hơn, dáng đẹp để tạo ấn tượng ngay từ cửa vào. Hành lang thì cần cây chịu ít sáng và ít chăm, vì người qua lại đông nhưng ít ai để ý từng chậu.

Với văn phòng dưới 30m², bên tôi thường khuyên ưu tiên cây để bàn. Diện tích nhỏ nên một cây lớn đặt sai chỗ là đã cản lối đi. Có lần một khách đặt cây cao sát cửa ra vào, chỉ sau một tuần nhân viên đã phải nghiêng người né mỗi lần đi qua. Chúng tôi dời chậu sang góc tường ngay trong buổi chiều hôm đó.

Một vài con số tham khảo: cây đặt trên bàn cá nhân nên cao dưới 40cm. Ở khu tiếp khách, một cây dáng đứng khoảng 1m là vừa mắt. Hành lang và góc phòng nên chọn cây chịu bóng, dáng gọn.

Kích thước chậu cũng quan trọng. Chậu quá to khiến đất thừa nhiều, dễ đọng nước và làm rễ thối. Chậu quá nhỏ thì cây nhanh cằn, phải tưới liên tục. Chọn chậu vừa rễ và có lỗ thoát nước là nguyên tắc chúng tôi luôn nhắc khách.

Ai sẽ chăm cây, và cần chăm đến mức nào?

Cây không tự sống mãi được. Phải có người chịu trách nhiệm tưới, xoay chậu và lau lá. Đây là chỗ nhiều văn phòng bỏ sót, vì không ai được giao việc đó cụ thể. Kết quả là ai cũng nghĩ người khác sẽ chăm.

Một lịch chăm cơ bản thường gồm ba việc. Tưới khi lớp đất mặt đã khô, không tưới theo giờ cố định. Xoay chậu mỗi tuần để cây đều ánh sáng và không nghiêng về một phía. Lau lá mỗi tháng, vì bụi bám kín khí khổng khiến cây thở khó hơn nhiều. Lưỡi hổ và trầu bà là hai loại dễ chăm nhất, chịu được việc quên tưới vài lần.

Nhưng không phải cây nào cũng dễ như vậy. Cây cẩm nhung hay mai cúc thọ hương đòi hỏi cao hơn về ánh sáng và độ ẩm. Giao chúng cho một nhân viên chưa có kinh nghiệm thường khiến cây héo rất nhanh. Khi chọn cây, hãy hỏi luôn xem ai sẽ chăm và họ có đủ thời gian không.

Chi phí ban đầu và hàng tháng: đừng chỉ nhìn giá cây

Nhiều người chỉ hỏi giá cây rồi thôi. Nhưng chi phí thực tế còn gồm chậu, đất, phân và tiền công chăm, hoặc tiền thuê dịch vụ bảo dưỡng định kỳ. Giá thay đổi theo khu vực và thời điểm, nên anh chị nên xin báo giá thực tế từ đơn vị gần mình trước khi quyết định. Các con số chúng tôi đưa ra chỉ mang tính khung tham khảo.

Khi chỉ có vài chậu, tự chăm thường rẻ hơn. Chi phí chủ yếu là thời gian của một người trong văn phòng. Khi số lượng nhiều, hoặc không có ai rảnh để chăm, thuê dịch vụ bảo dưỡng định kỳ thường tiết kiệm hơn, vì cây chết ít hơn và anh chị không phải mua thay liên tục.

Đừng quên chi phí thay thế. Một chậu chết sau hai tháng thì phải mua chậu mới, đất mới, cây mới. Cộng dồn các lần thay như vậy trong một năm, con số có thể cao hơn nhiều so với một gói chăm sóc đàng hoàng.

Những lỗi khiến cây văn phòng chết nhanh nhất

Lỗi phổ biến nhất là tưới quá nhiều. Đất ướt lâu làm rễ thối, và khi phát hiện thì lá đã vàng, khó cứu. Ngược lại, có nơi tưới quá ít vì sợ úng khiến đất khô cứng, cây cũng không sống nổi. Cách kiểm tra đơn giản là cắm ngón tay xuống đất khoảng 2 đến 3cm. Khô thì tưới, còn ẩm thì để thêm.

Lỗi thứ hai là đặt cây dưới luồng gió điều hòa thổi trực tiếp. Gió lạnh và khô làm mép lá cháy nâu rồi rụng dần. Nhiều người nghĩ điều hòa chỉ làm mát cho cây, không ngờ gió mạnh cũng làm cây mất nước.

Có một lỗi ít người để ý: đặt cây ở góc tối kín không có luồng khí. Không khí đứng khiến đất ẩm mãi, cây dễ úng và sinh lớp nấm mốc trắng trên mặt đất. Thông thoáng vừa phải là điều cây cần, dù không phải nơi nào cũng có sẵn.

Dấu hiệu cây yếu khá rõ. Lá vàng từ dưới lên, lá rũ xuống dù đất vẫn ẩm, hoặc mặt đất xuất hiện lớp mốc trắng. Khi thấy những dấu hiệu này, anh chị nên dời cây ra chỗ thoáng hơn, bớt tưới, rồi kiểm tra rễ ngay.

Bố trí cây theo công năng từng khu vực

Khu tiếp khách là nơi cây tạo ấn tượng đầu tiên, nên chọn cây dáng đẹp và lá sạch. Khu làm việc chung cần cây thấp để không che tầm nhìn giữa các bàn. Phòng họp nên đặt một hoặc hai cây ở góc tường, tránh vị trí ghế ngồi.

Khi bố trí, có vài điều đáng cân nhắc. Đừng để cây cản lối đi, vì người đi làm vội rất dễ vấp và làm đổ chậu. Một số nhân viên dị ứng phấn hoa hoặc bụi đất, nên hỏi trước khi đặt cây sát bàn họ. Cây cũng cần được xoay đều, nên đừng đặt ở chỗ không ai với tới được.

Về phong thủy, mỗi doanh nghiệp có quan niệm riêng. Chúng tôi chỉ gợi ý: nếu công ty tin theo phong thủy, hãy bàn với người đứng đầu trước khi chọn loại cây, đừng tự ý chọn theo ý thích cá nhân rồi áp đặt cho cả phòng.

Khi nào nên nhờ đơn vị chuyên nghiệp hỗ trợ?

Nếu văn phòng có trên vài chục chậu, hoặc không có người chăm định kỳ, anh chị nên cân nhắc nhờ đơn vị thiết kế và bảo dưỡng cây xanh. Họ không chỉ mang cây đến mà còn thay cây hỏng, bón phân và xử lý sâu bệnh khi cần. Với văn phòng bận rộn, đây là cách giữ cây sống mà không tốn thời gian của nhân sự.

Khi chọn đơn vị, bên tôi thường khuyên xem kỹ ba tiêu chí. Kinh nghiệm với công trình tương tự về quy mô và loại hình. Quy trình bảo hành, tức cây chết trong bao lâu thì được thay và với điều kiện nào. Và báo giá minh bạch, ghi rõ từng khoản chi.

Nên hỏi kỹ khi thương lượng: cây được chăm bao lâu một lần, ai là người đến chăm, cây hỏng xử lý thế nào, có tính phí phát sinh không. Nếu đơn vị trả lời mơ hồ, anh chị nên cân nhắc lại.

Chăm cây xanh văn phòng đúng cách trong thực tế

Chúng tôi từng làm cho một văn phòng khoảng 50m² ở quận Bình Thạnh. Ban đầu họ trồng bảy chậu, đặt đều khắp phòng vì nghĩ vậy là đẹp nhất. Sau ba tháng, hai chậu ở góc tối đã chết, còn hai chậu gần điều hòa thì lá cháy mép gần hết.

Chúng tôi dời các chậu còn sống về khu gần cửa sổ, thay ở góc tối bằng cây chịu bóng, và chuyển chậu ra khỏi luồng gió điều hòa. Sau khoảng một tháng, cây đều phục hồi. Anh chị có thể tham khảo thêm cách chăm sóc cây xanh văn phòng cho người bận rộn để nắm lịch chăm cơ bản.

Dù vậy, anh chị nên đối chiếu thêm nhiều nguồn trước khi quyết định. Bài này chỉ là kinh nghiệm của đội ngũ bên tôi, không thay thế việc tự quan sát văn phòng của mình. Nếu muốn chọn cây phù hợp cho không gian nhỏ, có thể xem 12 lựa chọn cây xanh để bàn hợp môi trường máy. Về chậu, đất và phân, nên mua ở nơi có nguồn hàng ổn định, tránh mua lẻ không rõ nguồn gốc. Khi cần tư vấn tổng thể cho không gian, anh chị cũng có thể tham khảo đơn vị thiết kế nội thất uy tín.

Câu hỏi thường gặp

Cây xanh văn phòng có làm sạch không khí thật sự không?

Cây có trao đổi khí, nhưng mức cải thiện không khí trong văn phòng thường nhỏ so với hệ thống thông gió. Chúng tôi chưa có số liệu đo chắc chắn cho điều kiện Việt Nam, nên đừng xem cây là giải pháp thay thế cho thông gió.

Nên chọn bao nhiêu cây cho văn phòng 30m²?

Thường khoảng bốn đến sáu chậu cỡ nhỏ và vừa, đặt ở các khu khác nhau. Điều quan trọng là phân bố đều và không cản lối đi, không cần đặt thật nhiều.

Cây văn phòng cần tưới bao lâu một lần?

Không có lịch cố định cho mọi nơi. Kiểm tra đất bằng ngón tay, khi đất khô khoảng 2 đến 3cm ở mặt thì tưới. Với cây chịu hạn như lưỡi hổ, có thể tưới mỗi một đến hai tuần một lần.

Có nên đặt cây gần máy lạnh không?

Không nên đặt sát luồng gió thổi trực tiếp, vì gió lạnh và khô làm lá cháy mép. Nếu không còn chỗ nào khác, hãy đặt cây lệch hướng gió và theo dõi lá trong vài tuần đầu.

Chi phí trồng cây xanh văn phòng khoảng bao nhiêu mỗi tháng?

Phụ thuộc vào số lượng cây, loại cây và việc tự chăm hay thuê dịch vụ. Anh chị nên xin báo giá thực tế từ đơn vị ở khu vực mình, vì giá thay đổi theo nơi và thời điểm.